Vandaag herdenken we de slachtoffers uit de tweede wereldoorlog en de gevallenen in latere oorlogssituaties en vredesoperaties

Elk jaar zeggen we elkaar waakzaam te zijn, laat het niet weer gebeuren. Laat de vrede niet opnieuw bedreigd worden. En eens temeer blijkt dat die niet vanzelfsprekend is, dat we vrede waarschijnlijk nooit als vanzelfsprekend kunnen gaan beschouwen.

We dachten misschien wel dat we na de coronacrisis opgelucht onze hernieuwde vrijheid zouden kunnen vieren. Dat we met z’n allen met vertrouwen weer vooruit konden kijken. Maar in plaats daarvan diende zich een nieuwe gebeurtenis aan, met gevolgen op wereldschaal: de oorlog in de Oekraine.

De tegenstellingen in Nederland groeien door de oorlog in Oekraïne, ziet de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst.

En ik zie dat zelf ook wel om me heen. Felle discussies over de schuldvraag over deze oorlog. Het westen tegen de russen, de russen tegen het westen. Zelfbeschikkingsrecht, gerechtvaardigde invloedssferen, historische rechten, autocratie vs democratie: het komt allemaal voorbij. En men vliegt elkaar in de haren over het eigen morele gelijk.

Let wel: het is een groot goed dat we in vrijheid met elkaar van mening kunnen verschillen. Maar ik zou het graag wat minder onverzoenlijk zien, minder haatdragend. En met wat meer besef dat wij in een vrij land leven, in een democratie. Met al z’n beperkingen en geworstel…maar dat hoort bij een democratie. Dat gaat niet vanzelf, en die kan zomaar bedreigd worden.

Dat zien we om ons heen, we zien de vluchtelingen in Harlingen lopen. Want uiteindelijk is dat altijd de uitkomst wanneer het geweld losbarst: gewone mensen worden het slachtoffer.

Gewone mensen zoals 80 jaar geleden Schelte van der Molen en Jelle van Dijk, die sneuvelden in mei 1940. Dirk Miedema, Sieds Schaafstra en Bram Faber kwamen om in de periode 1946 -1949 in het voormalige Nederlands-Indië.

Hun namen zijn vereeuwigd hier op dit monument.

In de voorbereiding voor deze herdenking keek ik naar sporen van oorlog in mijn eigen omgeving

Ik kwam daar het joodse gezin tegen dat voor de tweede wereld oorlog in ons huis aan de Rommelhaven heeft gewoond: Elize Odewald en Izaak de Vries. Ze hadden een winkel in werkmanskleding.

Izaäk wordt in Auschwitz vermoord; zijn moeder Elize in Sobibor.

Ik kwam een voorouder tegen naar wie ik vernoemd ben: Sergeant vlieger Paul Schoute, die in de eerste oorlogsdagen sneuvelde tijdens een escort missie boven Nieuw-Lekkerland.

En ik kwam daar Dave Steensma tegen, een jeugdvriend van mijn jongste broer:

Tijdens zijn uitzending naar Irak in 2004 is sergeant Dave Steensma het slachtoffer geword­en van een aanval met handgranaten bij een brug in As Samawah in Irak.

En dan realiseer je je dat een oorlog heel snel heel dichtbij kan komen. Bij eenieder van ons, vroeger, maar ook in het recente verleden. En nu: vluchtelingen die tussen ons leven in Harlingen. Niet alleen vluchtelingen uit Oekraine, maar ook die uit Syrie, Irak, Afghanistan…waar mensen óók vluchten voor brute regimes en oorlogsgeweld.

Vrijheid is het waard om verdedigd te worden. Uiteindelijk soms zelfs met gewapende strijd.

Maar laten we nooit lichtvaardig over oorlog praten, of lichtvaardig een oorlog in gaan. De slachtoffers die wij vandaag herdenken herinneren ons aan deze opdracht. Voor hen was stilte geen keuze.